rachunku bieżącego banku wierzyciela w NBP.

        NBP nie uczestniczy w bezpośrednich rozliczeniach wynikających ze zleceń klientów, a rozrachunki między oddziałami różnych banków mogą być przeprowadzone:

·        za pośrednictwem izby rozrachunkowej,

·        za pośrednictwem banków prowadzących rachunki dla innych banków krajowych,

·        w drodze bezpośredniej wymiany zleceń między bankami oraz rejestracji wynikających z ich wzajemnych wierzytelności.

        5.4.2. Działanie Krajowej Izby Rozliczeniowej

            W 1933 r. rozpoczęła działalność Krajowa Izba Rozliczeniowa S.A. powołana przez Związek Banków Polskich. W ramach KIR działa centrala oraz 17 regionalnych izb rozliczeniowych BRIR.

        Do zadań centrali oprócz ogólnego nadzoru, należy rejestracja oraz kompensata wzajemnych zobowiązań i należności uczestników Izby. Centrala składa w NBP zlecenia obciążające i uznające prowadzone tam rachunki banków kwotami wynikającymi z rozliczeń. Natomiast izby regionalne prowadzą punkty odbioru dokumentów rozliczeniowych z oddziałów operacyjnych banków, a następnie dostarczają te dokumenty do adresatów.

        Połączenie pracochłonnych czynności manualnych wynikających ze stosowania papierowych dokumentów rozliczeniowych w systemie informatycznym zapewnia SYBIR (system bankowych izb rozliczeniowych). Umożliwia on zbiorczą rejestrację papierowych zleceń przy użyciu techniki elektronicznego przetwarzania danych. Podstawę stanowią dane zarejestrowane na dyskietkach dostarczonych za pośrednictwem BRIR. Dane te są wykorzystywane w systemie informatycznym KIR do rejestracji właściwych funkcji izb rozliczeniowych.

        Ostatnio stopniowo wprowadza się ELIKSIR (elektroniczny system izb rozliczeniowych). Wymianę zleceń płatniczych rejestruje się na magnetycznych nośnikach informacji i ewidencjonuje z użyciem elektronicznego przetwarzania danych, co ogranicza zużycie dokumentów papierowych. Kilka banków (PBI, PKO S.A.) wprowadziło pełną informację rozliczeń międzyoddziałowych. Dyspozycje płatnicze klientów są wykonywane w ciągu kilkunastu sekund.

5.      Instrumenty rozliczeń pieniężnych

6.1. Formy rozliczeń pieniężnych  

        6.1.1.Ogólne warunki przeprowadzania rozliczeń pieniężnych, klasyfikacja form rozliczeń pieniężnych

        Organizacja obiegu pieniężnego i zasady rozliczeń pieniężnych wynikają z roli pieniądza w procesach gospodarczych. Podstawowe zasady organizacji obiegu pieniądza ustala prezes NBP. Z mocy obowiązującego prawa bankowego określa on ogólne warunki otwierania i prowadzenia rachunków bankowych, a w porozumieniu z ministrem finansów ustala formy i tryb rozliczeń pieniężnych.

        Udział rozliczeń gotówkowych w operacjach pieniężnych jest u nas niewspółmiernie duży i znacznie większy niż w krajach rozwiniętych, gdzie przeważają rozliczenia bezgotówkowe. Wobec obowiązku przeprowadzania rozliczeń bezgotówkowych niektórych transakcji podmiotów gospodarczych wprowadzono następujące zasady.

·        gdy suma jednorazowej transakcji pomiędzy podmiotami gospodarczymi przekracza 3 tyś ECU, powinny one być przeprowadzone bezgotówkowo,

·        gdy wartość obrotów gospodarczych w miesiącu poprzedzającym wystawienie faktury przekracza 10 tyś. ECU, to rozliczenia bezgotówkowe obowiązują od kwoty 1 tyś. ECU.

Również zapłata przez podmiot gospodarczy podatków i innych świadczeń powinna odbywać się w formie bezgotówkowej.

Dynamiczny rozwój informatyki, zwłaszcza teletransmisji sprawił, że obok tradycyjnych metod rozliczeń pojawiły się nowe, które cechuje oszczędność czasu i kosztów. Pieniądz bankowy, występujący w postaci zapisów w księgach bankowych, zastępuje pieniądz elektroniczny. Nowy rodzaj techniki rozliczeniowej umożliwia wykorzystanie w różnych rozliczeniach kart płatniczych.