4.       Nadzór bankowy

4.1. Zadania i organizacja nadzoru bankowego

        4.1.1. Istota i zadania nadzoru bankowego

    Nadzór bankowy wiąże się ściśle z działalnością Banku Centralnego. W Polsce pojawił się od roku 1990.

Nadzór bankowy realizuje 3 główne zadania:

1)      Czuwa nad przestrzeganiem przez banki komercyjne przepisów prawa bankowego.

2)      Podejmuje działania, których celem jest zapobieganie narażania na niebezpieczeństwo środków finansowych powierzonych przez klientów.

3)      Podejmowanie działań zapobiegających naruszaniu stabilności całego systemu bankowego

Jest to pewna instytucja, która nie tylko kontroluje i analizuje działalność banków komercyjnych, ale i podejmuje pewne działania władcze, czyli zakazywania bądź nakazywania określonych działań. Ta ingerencja może mieć miejsce tylko w określonych sytuacjach. B.C. może ingerować w skład kierownictwa banku. Odwołać skład całego zarządu, powołać zarząd komisaryczny lub ogłosić upadłość banku. W przepisach prawa bankowego jest zawartych szereg norm, do których banki muszą się dostosować.

 

4.1.2. Organizacja nadzoru bankowego

     Nadzór bankowy został utworzony w 1989 r., początkowo jako Departament Nadzoru Bankowego w ramach NBP, a na początku następnego roku jako Generalny Inspektorat Nadzoru Bankowego podlegające bezpośrednio prezesowi NBP, który określał tryb wykonywania funkcji nadzorczych. Od 1988 r. przyjęto nowe rozwiązania w tym zakresie.

Nadzór bankowy wykonywany jest przez pracowników tego nadzoru bezpośrednio podległych prezesowi NBP. Nadzór nad działalnością banków sprawuje Komisja Nadzoru Bankowego. Komisji przewodniczy prezes NBP, jego zastępcą jest minister finansów lub delegowany przez niego sekretarz lub podsekretarz stanu. Ponadto w skład Komisji wchodzą: przedstawiciel prezydenta RP, prezes zarządu Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, przewodniczący Komisji Papierów Wartościowych i Giełd, przedstawiciel ministra finansów i generalny inspektor nadzoru bankowego.

Do podstawowych zadań Komisji należy:

·        ustalanie zasad działania banków zapewniających bezpieczeństwo środków powierzonych im przez klientów.

·        nadzorowanie banków w zakresie przestrzegania przepisów prawnych i ich własnych statutów,

·        dokonywanie okresowych ocen stanu ekonomicznego banków i przedstawienie ich Radzie Polityki Pieniężnej,

·        ocena wpływu polityki pieniężnej, podatkowej i nadzorczej na rozwój banków.

·         

4.2. Instrumenty nadzoru bankowego

Władze Nadzoru bankowego dysponują instrumentami które pozwalają im stwierdzić, czy banki stosują się do odpowiednich regulacji, i czy ich sytuacja ekonomiczno-finansowa nie stwarza zagrożenia upadłości. Instrumenty te z jednej strony pozwalają im ocenić kondycje i bezpieczeństwo banku na podstawie sprawozdań i innych danych pochodzących od samych banków. Analiza tych danych wskazuje na zagrożenia powstające w poszczególnych bankach i konieczność poddania ich szczególnej obserwacji. Nadzór bankowy wypracowuje zatem systemy wczesnego ostrzegania. Z drugiej strony Inspektorzy nadzoru bankowego mają możliwość dokonania kontroli w samym banku. Stwierdzenie pojawienia się zagrożeń bądź wykrycie nieprawidłowości jest podstawą do podejmowania przez nadzór środków interwencyjnych.

Normy Nadzoru Bankowego można podzielić z punktu widzenia ich charakteru na dwie podstawowe grupy:

·        normy o charakterze ilościowym - minimalna wysokość funduszy własnych, współczynnik wypłacalności, limity koncentracji kredytów;

·        normy o charakterze jakościowym - zasady konsolidacji sprawozdań finansowych grup bankowych, zasady przeciwdziałania praniu pieniędzy.

Za pomocą norm reguluje się różne sfery działalności banku: